Tin tức

Lập trình web ASP với tiếng Việt Unicode

10/11/2012

1. Một số khái niệm căn bản về biểu diễn kí tự bên trong máy tính

1.1. Khái niệm về điểm mã, đơn vị mã, bảng mã

Về mặt bản chất, máy tính chỉ làm việc với các con số, do đó để biểu diễn các kí tự trên máy tính cần phải có một qui ước nhất quán giữa các kí tự cần biểu diễn và các con số tương ứng mà máy tính xử lí. Qui ước này được thể hiện qua các bước sau:

- Chọn tập các kí tự cần mã hóa (character set).
- Gán cho mỗi kí tự cần mã hóa một giá trị nguyên không âm, gọi là điểm mã (code point).
- Chuyển các điểm mã thành dãy các đơn vị mã (code units) để cho phục vụ cho việc lưu trữ và mã
hóa. Một đơn vị mã là một đơn vị của bộ nhớ, có thể là 8, 16, hay 32 bit. Các điểm mã không nhất thiết phải có cùng số đơn vị mã.

Tập hợp những điểm mã của một tập các kí tự được gọi là một trang mã (code page) hay còn gọi là bảng
mã hay bộ mã. Như vậy khi nói về một bảng mã, chúng ta quan tâm đến hai điều chính, số lượng các kí tự được mã hóa, và cách mã hóa chúng thành các đơn vị mã.

Lấy ví dụ bảng mã ASCII, tập kí tự cần mã hóa có 128 kí tự bao gồm các kí tự tiếng Anh, kí tự số, kí tự tiền tệ Anh, Mỹ và các kí tự điều khiển hệ thống ngoại vi. Các điểm mã có giá trị nằm trong khoảng từ 0-127. Mỗi điểm mã được mã hóa bằng đúng một đơn vị mã 8 bit, có nghĩa là đúng một byte. Việc quyết định chọn cách mã hóa như thế nào sẽ quyết định số lượng kí tự được mã hóa. Ví dụ, nếu chọn cách mã hóa các điểm mã bằng đúng một đơn vị mã 8-bit thì số lượng điểm mã của một bảng mã (tạm gọi
là bảng mã 8 bit) chỉ có thể tối đa là 256.

Do bảng mã ASCII không đủ để biểu diễn các kí tự của các ngôn ngữ khác, ví dụ như tiếng Việt, nên
Microsoft đã nới rộng bảng mã ASCII bằng cách sử dụng 128 điểm mã có giá trị từ 128-255 để mã hóa cho các kí tự ngoài ASCII này. Tuy nhiên do chỉ có 128 điểm mã, trong khi số lượng các kí tự của các ngôn ngữ khác nhiều hơn, nên Microsoft đã tạo ra nhiều bảng mã khác nhau cho từng loại ngôn ngữ

 

Ví dụ:
code page 1250 1251 1252 1253 1254 1258 etc.,
upper
128
Eastern Europe Cyrillic West Euro
ANSI
Greek Turkish Vietnamese etc.,
lower
128
ASCII ASCII ASCII ASCII ASCII ASCII etc.,

 


Tuy nhiên trong từng bảng mã này, không phải tất cả các kí tự của một ngôn ngữ đều có trong bảng mã.
Hay nói chính xác hơn là không phải tất cả các kí tự đều được biểu diễn bằng duy nhất một điểm mã. Lấy ví dụ tiếng Việt chúng ta có 134 kí tự tổ hợp từ 28 chữ cái và 5 dấu thanh. Do chỉ có 128 điểm mã nên bảng mã windows-1258 dành cho tiếng Việt biểu diễn một số kí tự thành hai điểm mã liên tiếp, một điểm mã dành cho kí tự cơ sở và một điểm mã dành cho dấu thanh. Ví dụ: kí tự “ế” được biểu diễn bằng hai điểm mã 2 tương ứng với các kí tự ê và kí tự dấu sắc: ế = ê + ́ . Cách biểu diễn như vậy được gọi là cách biểu diễn tách rời (decomposed) mà thuật ngữ chúng ta hay gọi là tổ hợp.

 


Bảng mã TCVN3-ABC dùng 134 điểm mã để biểu diễn hết các kí tự tiếng Việt, chính điều này đã dẫn đếnphải sử dụng một số điểm mã của bảng mã ASCII. Đây chính là lí do mà các trang web sử dụng bảng mã này không hiển thị được kí tự ư trong các trình duyệt Internet Explorer 5.0 trở lên. Cách biểu diễn như vậy được gọi là cách biểu diễn kết hợp sẵn (precomposed) mà thuật ngữ chúng ta hay gọi là dựng sẵn.

1.2. Bảng mã Unicode

Về mặt bản chất các bảng mã trên của Windows là bảng mã 8-bit, nghĩa là mỗi điểm mã được mã hóa bằng đúng một đơn vị mã 8-bit. Chính điều này đã giới hạn số lượng các các kí tự được mã chỉ là 256.

 

Do đó trong một văn bản không thể cùng hiển thị nhiều kí tự của các ngôn ngữ khác nhau được.
Unicode ra đời nhằm thống nhất chung các kí tự của mọi ngôn ngữ trong một bảng mã duy nhất [2]. Hai vấn đề nên lưu ý khi đề cập đến thuật ngữ Unicode đó là:
- Tập kí tự mà Unicode biểu diễn: ở đây muốn nói đến tập kí tự và cách ánh xạ các kí tự bằng các
điểm mã tương ứng.
- Cách mã hóa các điểm mã thành các đơn vị mã.
Unicode dùng 16 bit để biểu diễn các điểm mã, do đó nó có thể biểu diễn được đến 65,536 kí tự có điểm mã nằm trong khoảng từ 0-65,535. Do vậy với Unicode người ta có thể biểu diễn được hầu hết các kí tự của các ngôn ngữ.

Cách đơn giản nhất để mã hóa các kí tự Unicode là biểu diễn mỗi điểm mã bằng đúng một đơn vị mã 16-bit. Đây chính là cách mã hóa nguyên thủy của Unicode trong phiên bản 2.0 được ISO/IEC chuẩn hóa thành ISO/IEC 10646 hay còn gọi là UCS-2. Tuy nhiên, để tương thích với các hệ thống xử lí trước khi Unicode ra đời cũng như tối ưu hóa trong quá trình lưu trữ và truyền dữ liệu, người ta dùng các cách khác nhau để mã hóa các điểm mã thành các đơn vị mã. Mỗi cách mã hóa như vậy được gọi là một dạng biến đổi của Unicode (UTF – Unicode Transformation Format). Thông dụng nhất hiện nay là UTF-8 và UTF-16 dùng dãy các đơn vị mã có độ dài khác nhau để mã hóa các điểm mã. UTF-8 dùng 1 đến 4 đơn vị mã 8-bit trong khi UTF-16 dùng 1 đến 2 đơn vị mã 16-bit để mã hóa. Ví dụ sau minh họa cách mã hóa của UTF-8:

- 128 kí tự đầu tiên của Unicode từ điểm mã U+0000 đến U+007F, được mã hóa thành 1 byte.
- Từ điểm mã U+0080 đến U+07FF, được mã hóa thành 2 byte.
- Từ điểm mã U+0800 đến U+FFFF, được mã hóa thành 3 byte.
- Từ điểm mã U+0800 đến U+FFFF, được mã hóa thành 4 byte.

Như vậy khi đề cập đến Unicode trong lập trình, cần phải xác định rõ chúng ta dùng bảng mã Unicode theodạng biến đổi nào: UCS-2, UTF-8, hay UTF-16, … UCS-2 được dùng trong các hệ quản trị cơ sở dữ liệu như SQL Server 7.0/2000, Microsoft Access 2000, UTF-8 thường được dùng trong các ứng dụng web, trong khi UTF-16 lại được dùng trong các hệ thống như Windows 2000/XP, Java, …

2. Lập trình web với tiếng Việt Unicode

2.1. Chỉ định bảng mã dùng trong trang web

Khi một trang web được server chuyển xuống cho client, trình duyệt sẽ dùng thông tin về bảng mã mà trang web đó sử dụng để chuyển dãy các byte trong tài liệu đó thành các kí tự tương ứng để hiển thị lên màn hình. Ngoài ra, một khi dữ liệu trong các FORM được gửi đi sau khi người dùng submit, trình duyệt cũng sẽ căn cứ vào bảng mã này để chuyển đổi dữ liệu khi truyền đi. Ví dụ, nếu trang web được chỉ định dùng bảng 3 mã windows-1252 thì khi FORM được submit, dữ liệu sẽ được mã hóa theo bảng mã này cho dù trước đó trong các hộp điều khiển của FORM, dữ liệu được gõ dưới dạng Unicode

 


Việc chỉ định bảng mã có vai trò rất quan trọng trong việc hiển thị đúng nội dung mà người thiết kế mong
muốn, bởi vì nếu không chỉ định bảng mã được dùng trong trang web hiện hành một cách rõ ràng, trình
duyệt sẽ sử dụng bảng mã mặc định. Ví dụ, nếu dữ liệu chuyển đến cho trang web là E1 BB 81, nếu chỉ
định bảng mã là UTF-8 thì 3 byte này chính là biểu diễn mã của kí tự “ề” trong khi nếu hệ thống dùng bảng mã mặc định, ví dụ như windows-1252, thì 3 byte này lại được xem như là biểu diễn 3 kí tự khác nhau và sẽ được hiển thị là “á»­”.

Để chỉ định bảng mã mà trang web hiện hành sử dụng, ta dùng tag META với thuộc tính HTTP-EQUIV được gán là Content-Type, và chỉ định tên của bảng mã được dùng trong thuộc tính CONTENT (Thông tin về các bảng mã được dùng trên Windows có thể xem tại

Trong ví dụ sau, tag META được dùng để chỉ định bảng mã windows-1252 cho một trang web:

<META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; CHARSET=windows-1252">
Để yêu cầu trình duyệt sử dụng một bảng mã cho toàn bộ trang web, ta phải đặt tag META này trước tag
BODY. Thông thường là đặt tag META này trong tag HEAD như ví dụ sau:
<HTML>
<HEAD>
<META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; CHARSET=windows-1252">
<TITLE>New Page 1</TITLE>
</HEAD>
<BODY>

</BODY>
</HTML>

Trong trường hợp bảng mã được chỉ định không có khả năng biểu diễn được tất cả các kí tự của trang web, người ta phải dùng đến số tham chiếu của kí tự (NCRs - numerical character references). Số tham chiếu kí tự là điểm mã của kí tự Unicode tương ứng mà nó biểu diễn. Số tham chiếu kí tự có hai dạng thập phân và thập lục phân. Dạng thập phân có cú pháp là “&#D;”, với D là số thập phân. Dạng thập lục phân có cú pháp là “&#xH;”, với H là số thập lục phân. Ví dụ: &#229; và &#xE5; là các số tham chiếu của kí tự “a” trong bảng mã Unicode. Một khi gặp số tham chiếu của kí tự, trình duyệt sẽ tham chiếu trực tiếp đến kí tự có điểm mã tương ứng trong bảng mã Unicode mà không sử dụng đến bảng mã được chỉ định hiện hành

Lấy ví dụ một trang web được mã hóa với bảng mã windows-1252, lúc đó để hiển thị đoạn văn bản: “Tiếng Việt”, dữ liệu cho trang web phải là “Ti&#7871;ng Vi&#7879;t” , trong đó &#7871; và &#7879; lần lượt là các số tham chiếu của các kí tự “ế” và “ệ” trong bảng mã Unicode. Điều này cho phép giải thích tại sao, các trang web không dùng bảng mã UTF-8, ví dụ như windows-1252, vẫn có thể hiển thị được các kí tự Unicode không thuộc bảng mã đó hay khi chuyển đổi từ bảng mã UTF-8 sang windows-1252, MS FrontPage 2000 lại tự động thêm vào các số tham chiếu kí tự theo cách trên.

2.2. Hoạt động của webserver

Khi trình duyệt yêu cầu một trang .asp, trình xử lí trang asp tại webserver sẽ thông dịch các mã lệnh ở trong trang web này và gửi kết quả về cho trình duyệt. Thông thường, lệnh Response.Write được dùng cho các kết xuất từ các hằng chuỗi hay từ các biến ra màn hình

 

Ví dụ như:
4

<%
Response.Write “Chào mừng bạn đến với trang web này” ‘in một hằng chuỗi
Response.Write rs(”TEN_NV”) ‘in dữ liệu của một biến, ví dụ như là một trường của recordset
%>

Để yêu cầu webserver mã hóa các dữ liệu trong các hằng chuỗi và biến theo bảng mã sẽ được dùng để
hiển thị tại client, ta cần phải đặt thuộc tính CodePage về bảng mã tương ứng. Các lệnh trong ví dụ sau sẽ yêu cầu webserver mã hóa các chuỗi dữ liệu theo bảng mã UTF-8 (Thông tin về các codepage tương ứng với các bảng mã xem tại

<%Session.CodePage=65001%> // Dùng cho toàn bộ các trang trong Session hiện hành
<%@CodePage=65001%> // Dùng cho trang hiện hành

Lấy ví dụ trong trường hợp dùng cơ sở dữ liệu SQL Server 7.0, dữ liệu được trả về từ các câu truy vấn theo bảng mã UCS-2. Nếu ta chỉ định CodePage là 65001, webserver sẽ tự động chuyển dữ liệu từ UCS-2 sang UTF-8, ngược lại nếu không chỉ định thuộc tính CodePage, webserver sẽ chuyển dữ liệu đó đến client theo bảng mã mặc định (ví dụ như windows-1252). Điều này giải thích cho trường hợp một số trang web asp hiểnthị không đúng dữ liệu Unicode được lưu trong các cơ sở dữ liệu như SQL Server 7.0/2000, MS Access 2000.Ngoài ra, các trang asp có sử dụng đoạn mã lệnh thiết lập CodePage là 65001 phải được lưu theo định dạng tương ứng là UTF-8

Như vậy, việc thiết lập thuộc tính CodePage trong trang asp sẽ giúp cho webserver hiểu được các dữ liệu được lưu trong các cơ sở dữ liệu, hằng chuỗi kí tự, … theo bảng mã nào để mã hóa (encode) nó trước khi chuyển đến cho trình duyệt. Việc chỉ định bảng mã dùng trong trang web bằng tag META sẽ giúp cho trình duyệt diễn dịch (decode) dữ liệu được chuyển đến từ webserver đúng nhất khi hiển thị

2.3. Các bước cơ bản của lập trình web asp sử dụng tiếng Việt Unicode

- Soạn và lưu trữ tập tin .asp dưới dạng mã hóa UTF-8.
- Trong các tập tin asp, chèn các đoạn mã chỉ định cho web server và trình duyệt xử lí dữ liệu trong
trang web như là UTF-8. Các đoạn mã này phải đặt ở đầu trang asp. Sử dụng ví dụ mẫu sau:

 


<%@CODEPAGE=65001%>
<%Session.Codepage=65001%>
<HTML>
<HEAD>
<META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; CHARSET=UTF-8">
</HEAD>
<BODY>
</BODY>
</HTML>

- Sử dụng các hệ quản trị CSDL hỗ trợ Unicode như SQLServer 7.0/2000, MS Access 2000. Nếu
dùng SQL Server thì phải khai báo kiểu dữ liệu cho các trường lưu dữ liệu Unicode là NCHAR,
NVARCHAR, NTEXT, … Các kiểu dữ liệu như TEXT, MEMO, HYPERLINK trong MS Access 2000
mặc định là hỗ trợ lưu dữ liệu Unicode.
- Truy xuất cơ sở dữ liệu thông qua JScript/VBScript/ODBC.
- Khi làm việc trên hệ quản trị CSDL SQL Server 7.0/2000, nếu dùng các hằng chuỗi trong các câu lệnh SQL, phải thêm tiếp đầu ngữ N (bắt buộc là chữ in hoa) vào. Nếu không sử dụng tiếp đầu ngữ này, SQL Server sẽ tự động chuyển chuỗi dữ liệu sang bảng mã mặc định hiện hành trước khi sử dụng nó trong các thao tác cập nhật CSDL.

 

Ví dụ, nếu bạn dùng câu lệnh sau: INSERT INTO SINHVIEN(TEN_SV) VALUES(‘Trần Nam Hải’) thì hằng chuỗi dữ liệu ‘Trần Nam Hải’ sẽ được SQL

Server xem như là chuỗi kí tự thường chứ không phải là chuỗi Unicode. Điều này sẽ dẫn đến hậu quả là dữ liệu sẽ được lưu trữ không chính xác. Ví dụ như dữ liệu của kí tự “ầ” trong chuỗi trên là E1 BA A7, sẽ được lưu thành 3 kí tự khác nhau. Trong khi đó nếu dùng câu lệnh INSERT INTO SINHVIEN(TEN_SV) VALUES(N‘Trần Nam Hải’) thì 3 byte E1 BA A7 sẽ được xem như là một kí tự khi lưu xuống

3. Hỗ trợ Unicode của các phần mềm

3.1. Các phần mềm hỗ trợ soạn thảo trang web

- Visual Studio.NET, Notepad, MS FrontPage2002: Hỗ trợ lưu tập tin dưới dạng UTF-8
- Visual InterDev 6.0: Nếu trong trang ASP ta sử dụng các hằng chuỗi được gõ vào dưới dạng
Unicode, ví dụ như: Response.Write “Chào mừng bạn “ thì lúc lưu tập tin, chương trình sẽ phát hiện
ra trong trang asp này có xuất hiện kí tự Unicode và yêu cầu lưu xuống dưới dạng Unicode, nếu không các kí tự Unicode sẽ bị mất. Tuy nhiên, nếu chọn lưu dưới dạng Unicode thì chương trình sẽ lưu tập tin này dưới dạng mã hóa UCS-2. Hiện nay webserver IIS không thể xử lí được trang asp này. Do đó không nên dùng Visual InterDev 6.0 để soạn thảo các trang asp trong các ứng dụng Unicode tiếng Việt.
- Các phần mềm thông dụng hỗ trợ gõ tiếng Việt Unicode: UniKey, VietKey.

3.2. Các phần mềm hệ thống khác

- SQL Server 7.0/2000 và MS Access 2000 hỗ trợ Unicode. Với mỗi kí tự Unicode, hệ thống sẽ sử
dụng bảng mã UCS-2 để lưu trữ, nghĩa là dùng cố định 2 byte cho một kí tự. SQL 6.5 và MS Access
97 không hỗ trợ Unicode.
- IIS 5.0 không thể đọc được các tập tin lưu dưới dạng UCS-2 [10], không hỗ trợ CodePage của bảng
mã UTF-16 là 1200 [11]. IIS 4.0 không hỗ trợ CodePage của bảng mã UTF-8 là 65001

Tóm lại
Unicode ra đời nhằm khắc phục hạn chế về số lượng kí tự được mã hóa của các bảng mã 8-bit trước đó,
cho phép mọi ngôn ngữ có thể sử dụng chung một bảng mã duy nhất. Do vấn đề tương thích trong lưu trữ và truyền dữ liệu mà Unicode có các dạng mã hóa khác nhau như UCS-2, UTF-8, UTF-16. UTF-8 là dạng mã hóa Unicode thông dụng nhất trong các ứng dụng web hiện nay. Để viết các ứng dụng web dùng tiếng Việt Unicode, cần chọn các phần mềm soạn thảo hỗ trợ lưu trữ tập tin dưới dạng mã hóa UTF-8 như Visual Studio.NET, MS FrontPage2000, NotePad, … ; sử dụng các hệ quản trị CSDL hỗ trợ Unicode như SQL Server 7.0/2000, MS Access 2000, …; đặt các đoạn mã chỉ định bảng mã mà webserver và trình duyệt dùng để mã hóa và giải mã dữ liệu.

Tài liệu trích dẫn
1. http://www.microsoft.com/globaldev/articles/unicode.asp
2. http://www.unicode.org/unicode/standard/principles.html
3. http://support.microsoft.com/default.aspx?scid=kb;en-us;Q303612
4.http://msdn.microsoft.com/library/default.asp?url=/workshop/author/dhtml/reference/charsets/charset4.asp
5. http://www.w3.org/TR/html401/charset.html#code-position
6. http://support.microsoft.com/default.aspx?scid=KB;EN-US;Q295063&
7. http://msdn.microsoft.com/library/default.asp?url=/library/en-us/iisref/html/psdk/asp/vbob150l.asp
8. http://support.microsoft.com/default.aspx?scid=kb;en-us;Q239530
9. http://support.microsoft.com/default.aspx?scid=kb;en-us;q232580
10. http://support.microsoft.com/default.aspx?scid=kb;en-us;Q245000
11. http://support.microsoft.com/default.aspx?scid=kb;[LN];Q254313

 

 Sưu tầm